"Root Beer" tanımı altında üretilen "soft drink" meşrubat çeşitleri Amerika'da "kola"nın rakibi oldu. Şimdi knowhow verecek çok sayıda firma var. Bu lezzetli çeşitleri Türkiye'de lisanssız üretmek mümkün...
"ROOT BEER" ABD'de kolalı içeceklerle rekabet eden alkolsüz bira çeşidi. "Kök Birası" anlamına geliyor. "Bira" ve "kola" ya benzemeyen kendine özgü bir tada sahip. Ancak rengi ve köpüğüyle tıpkı siyah birayı andırıyor.
Bu ilginç içeceğin toplam meşrubat pazarındaki payı yüzde 3'ler civarında. Bu rakam aslında hiç de küçük değil; neredeyse bizdeki tüm bira tüketimine eşit. Kolalı içecekler ile biranın dışında oldukça lezzetli bir tercih olan "Root Beer" in tüketicileri genellikle çocuklar ve gençler.
Alkol ya da kafein almak istemeyenler de "Root Beer" in sadık müşterileri arasında. Şimdi "fast food" un vazgeçilmezleri arasına da girmiş. Hem serinletici hem de hazmettirici (digestive) özellikleri var.
"Root Beer" aslında bir ürün grubunun jenerik adı. Bitkisel kök ve özütlerden yapılan tüm meşrubatlara ait geniş bir kategori bu. İçinde çikolatalısından vişnelisine kadar büyük bir seri var. Fakat baz madde olan "bitkisel kök özütü" tümünün formülünde yer alıyor. Halen ABD'de bu geniş kategoriyi üreten 48 marka bulunmakta. Bunların içinde dünyanın en büyük "soft drink" üreticileri de var.
HAMMADDESİ BOL VE UCUZ
"Root Beer" in tarihi 1800'lere kadar iniyor. Rivayete göre kolalı içecekler bu meşrubat türünden ilham alınarak üretilmiş. İşe biraz Batı biraz da Kızılderili kültürü karışmış. İlk endüstriyel üretim, 1883'te
New Jersey' de gerçekleşmiş. Temel madde olan "kök özütleri" uzunca bir süre "defnegiller" ailesinden
"sarsaparilla" ve "sassafras" gibi bitkilerden elde edilmiş. Şimdi daha çok "wintergreen" adlı bitki tercih ediliyor. Diğer temel girdiler ise
"zencefil" ve "vanilya." (sentetik vanilin de olabilir) 1970'lerden sonra "kök özütü" olarak daha birçok farklı madde kullanılmış. Bugün bunların miktar ve cinsleri imalat sırrı halinde...
"Wintergreen" bizde "keklik üzümü" denen yabani bir bitki. Ancak varyeteleri fazla miktarda "tanen" içeriyor ve bazı sakıncaları var. Bunun yerine bazı "Root Beer" üreticileri son zamanlarda "meyankökü" nü tercih ediliyor.
"Tarçın", "anason", "küçük hindistancevizi", "doğal vanilya" ve "zencefil" formülü tamamlıyor. Aslında "kola" üretimi de böylesine benzer bir karışımdan başka bir şey değil. Bilindiği gibi "meyankökü" güney ve güneydoğu illerimizde yazın çokça tüketilen geleneksel bir meşrubatın hammaddesi. Birçok doğu ilimizde kendiliğinden yetişen bu bitkinin şimdi kültürü de yapılıyor. Meyankökü halen "kola" ve "çiklet"
üretiminin önemli girdilerinden...
Ayrıca ilaç ve kozmetik endüstrisinde de kullanılıyor. Botanikte "glycyrrhiza glabra" olarak anılan bitkinin türleri Anadolu iklimine uygun. Hatta bize özgü endemik türleri de var. Türkiye'de yetişen baskın türler 50 cm boyunda bakla bitkisine benziyor. Her yıl önemli miktarlarda ihraç edilen bitki kökleri maalesef bizde henüz geniş çapta işlenemiyor.
İşte "licorice root" olarak tanınan bitki kökleri meşrubat endüstrisinde köpük ve lezzet verici olarak kullanılıyor.
İçerdiği "bileşik şekerler" kendine özgü bir tada sahip. Kumlu toprakları seven bitkinin köklerinden çıkarılan özüt kalıplanarak çubuklar halinde kullanıma sunuluyor. Sanayideki adı "meyan balı" ...
Bazı ABD firmaları bizde bolca yetişen bu bitkinin "kök özütü "nü kullanarak "vanilya" ve "zencefil" ilavesiyle yeni bir "Root Beer" türü geliştirilmiş. Bu bizim için büyük şans. Çünkü Türk damak tadı "meyan köküne" oldukça alışık... Lezzeti bize özgü kılacak başka bitki özütleriyle yeni çeşitlerin geliştirilmesi mümkün.
DİRENCİ ARTIRIYOR
"Root Beer" in henüz bir standardı yok. Şimdilik tüm gazlı içeceklere uygulanan kurallar geçerli.
"Root Beer" in üretimi oldukça kolay. Tıpkı klasik "soft drink" imalat tekniğiyle yapılıyor. Bitki ekstreleri mısır şurubu, şeker ve suyla muamele edilip seyreltildikten sonra karbon dioksit basılarak gazlı içecek haline getiriliyor. Karışıma "sitrik asid" veya "C vitamini" ilavesi mümkün. Uygulamada "standart pH seviyesi" yaratılarak hem çeşni elde ediliyor hem de raf ömrü uzatılmış oluyor. Ürünü Amerikalı üreticiler genellikle "can" (teneke kutu) ambalajlarda ve "pet" şişelerde pazara sunuyorlar.
Meyan köküyle hazırlanan "Root Beer" in sağlık açısından bazı özellikler taşıdığı da iddialar arasında. "Zencefil" ve "doğal vanilya" metabolizmayı düzenliyor; "meyankökü" göğsü yumuşatıp zararlı mikroorganizmalara karşı vücut direncini arttırıyor. En baskın özellik ise keskin bir serinlik hissi uyandırması ve dinçlik vermesi...
"Root Beer" in Türk damağına uygun şekle getirilmesi KOBİ işletmeleri için ilgi çekici yeni bir alan olabilir. Mevcut meşrubat üreticileri de bu işle ilgilenebilir. Sonuçta küreselleşmenin getirdiği koşullarda elini çabuk tutan girişimciler kazançlı çıkacaktır. (Yenipara:Nur Demirok)
