Şekil kazandırılmış karpuz ve kavun gibi ürünleri yetiştirmek tarımsal sanayiye dönüştü. Buluşu gerçekleştiren Japonlar bu tür ürünleri ihraç ederek yılda 2 milyar dolar para kazanıyor...

UZUNCA bir süre önce Türkiye'de ilk kez karpuz, kavun, balkabağı gibi büyük hacimli bitkiler için Japonların uyguladığı yapay şekillendirmeden bahsetmiştim. Uygulama önceleri bir fanteziden öteye gitmezken şimdi belli ihtiyaçlardan dolayı yaygınlaşmaya başladı. Uygulanan sistem oldukça basit bir tekniğe dayanıyor: PVC kalıpların içine alınan bitkiler büyüdükçe kalıbın şeklini alıyor. Bu sayede standart formların ortaya çıkması ürünlerin pazarlama kabiliyetini artırırken, depolamada da kolaylık sağlıyor.

İlk uygulama, karpuzlara "dörtgen prizma" formu verilmesiyle başladı. Sonra üçgen ve uzun silindirik görüntüler elde edildi. Uygulama, kavun, balkabağı, mango gibi şekillendirilmeye uygun bitkiler için epey popüler oldu. Şimdi özel kalıplar sayesinde salatalık ve kabak gibi bitkiler de kalıplanabiliyor.

Örneğin, salatalıklara yıldız kesiti ya da "üçgen formlar" vermek mümkün. Düzgün dilimlendiğinde dekoratif şekiller elde edilebiliyor.
Uygulamanın bir diğer avantajı ise meyveyi zararlılardan korumak... Bitki uygun zamanda kalıp içine alınırsa çabuk gelişiyor ve daha lezzetli oluyor.

TÜRKİYE ÇİN'DEN DAHA ŞANSLI
Japonlardan sonra işe Çinliler de el attı. Buna rağmen prizmatik meyvelerin halen Japonya'da yeni formları üretilmeye devam ediyor. Özel ambalajlara girdiğinde örneğin karpuz"egzotik meyve" olarak çok yüksek fiyatlara satılıyor. Meyvelere form verilmesi konusunda Japonlar adeta bir endüstri geliştirmiş. Sadece küp formundaki karpuz ihracatından Japon yetiştiriciler yılda 1.5 milyar dolar para kazanıyor.

Japonya'da söz konusu tarım seralarda yapılmasına rağmen Türkiye'de "açık alan yetiştiriciliği" yapmak mümkün. Yakın bir gelecekte organik karpuz ve kavun yetiştiriciliği ihraç açısından önemli hale gelecek. Bu ürünleri şekil yönünden ayırt edici bir forma sokarak pazarlamak cazip farklılıklar yaratabilir. Yeni formların oluşturulması ise araştırma ve denemelere bağlı. Örneğin, bugün Türkiye'de karpuz yetiştirmek çoğu zaman arz fazlası nedeniyle kazançlı bir iş olmaktan çıkmış vaziyette. Toplam sebze üretiminin dörtte birini teşkil eden karpuza yeni bir "farklılık eklemek" hem iç pazar hem de dış pazar imkânlarını iyileştirebilir.

EN UYGUN YER ANADOLU
Karpuz ve kavun için en ideal iklime sahip yer Anadolu. Özellikle çekirdeksiz çeşitlere form verilmesi ve bunun Anadolu'ya özgü kılınması rekabet şansını arttırabilir. Bu iş için Anadolu'nun
GAP ve Çukurova bölgeleri çok uygun.

Form verilmiş ürünler arasında karpuzun önemli bir yeri olması nedeniyle işe karpuzla başlayıp, tecrübeleri diğer ürünlere aktararak devam etmek uygun yol gibi görünüyor. Karpuzun uzun, yuvarlak, silindirik şekillileri var. Bunlar için değişik kombinasyonlar düşünülebilir. Çekirdekli ve çekirdeksiz çeşitler yanında renklerine göre sınıflama yapmak da oldukça yararlı.

Her çeşidin yetiştirme şekli farklılık gösteriyor. Uygulama tarlaya veya özel hazırlanmış seraya tohumla yapılıyor. Nem ve oksijen sağlanması önemli... Japonlar bu işi özel aletlerle "sera içine oksijen" vererek gerçekleştiriyor. Toprak sıcaklığı ise ortala 28 derece civarında.
Aslında Afrika orijinli bir bitki olan karpuzun tadını ve rengini sıcaklık farklarıyla ayarlayan metotlar da var. Ancak bunları dikkatle uygulamak gerekiyor. Güneşli yerlerde yetiştiricilik yapmak ve uygun suyu vermek ön koşul.

Sera topraklarının ise çok iyi kompoze edilmesi lazım. Azottan fakir bir karışımın olması tercih nedenleri arasında. Japonya'da bir kısım yetiştirici bu tür karpuzları "topraksız tarım" (hidroponik yetiştiricilik) yoluyla elde ediyor.

ŞEKİL, RENK, İÇERİK VE LEZZET FARKLI
Bilindiği üzere karpuz ve kavunlarda toprakla temas eden noktalara daha az "klorofil" akışı gerçekleştiğinden bu bölgeler daha açık renkli ve hatta beyaz ya da sarı görünümde oluyor. Kübik yetiştiricilikte bu hatanın yapılmaması lazım. Tüm yüzeylerin aynı desen ve renkte olması şart. Keza aynı kural kabuk rengi için de geçerli. Hâlihazırda bu yönde bazı genetik çalışmalar yapılıyor. Japonya'da tamamen çekirdeksiz ve gevrek nitelikli karpuz cinsleri yanında, "egzotik aromalı" kavunlar da geliştirilmiş. Bunlar sıradan

"bostan ürünleri" gibi değil, tamamen egzotik nitelikte meyveler olarak satılıyor. Hasadın günün serin saatlerinde yapılması ya da suni serinlik altında gerçekleşmesi kabuk kalitesinin bozulmaması açısından önemli bir ayrıntı. Kübik karpuzlar oda sıcaklığında 15 gün, yüzde 90 nem sağlanmış depolarda ise 1.5 ay saklanabiliyor.

TÜRKİYE İÇİN CAZİP BİR İŞ
Türkiye'de yılda 4.5 milyon ton karpuz ve 2.2 milyon ton kavun yetiştiriliyor. Bunların sadece yüzde 5'ini kübik formlara dönüştürmek dahi ihracat için yeni bir imkân demek.

Şekil kazandırılmış meyve ve sebzelerin alıcıları ise turistik oteller, kafe ve restoranlar. Ayrıca içeriği zenginleştirilmiş çeşitler "sağlık mağazaları" nın aranan çeşitleri arasında. Sürekli talebin olduğu ülkelerin başında ABD ve Avrupa geliyor. İhraç fiyatlarında ise normal ürünle şekilli ürün arasındaki fark yaklaşık 15 ila 20 arasında!
Paradergi - Nur Demirok