Şimdi büyük manav marketleri kurma zamanı. Batıdaki örneklerinde olduğu gibi, doğal ürünler satan çok amaçlı modern pazaryerlerini büyük kentlerde görmeye hazırlanalım...
PERAKENDE işlerde ihtisaslaşmaya doğru bir gidiş var. Gıda alanında geleneksel işler bu değişimin içine girmiş durumda. Zamanında "bakkal" dediğimiz klasik perakendecilik nasıl süpermarket haline geldiyse şimdi "manav" dükkânları da büyümek ve evrim geçirmek zorunda. Batıda birçok örneği var. En ilginçleri ise Amerika'da.
Kısaca "farmers market" adı verilen bu geniş hacimli mekânlar büyük ilgi görüyor. Bunlar bir bakıma bizim semt pazarlarının çağdaş mimari altında modernize edilmiş şekli.
Amerika'da kent içinde veya yakınında yer alanlar zamanla markalaşmış ve zincir haline gelmiş. En ünlülerinden biri, ilk kuruluşunu 1934 yılında "Los Angeles"ta yapan "Farmers Market"... Bu işletmenin orijinal adı zamanla bir jenerik haline dönüşmüş ve başına başka isimler eklenerek sistem Amerika geneline yayılmış.
Aslında "farmers market" kelime anlamı itibariyle "çiftçilerin orijinal mallarını sattığı pazar" demek. Ancak buradaki "çiftçi" ifadesi kaynağından getirtilen ve taze şekliyle sunulan ürünleri vurgulamak için kullanılmış. Şimdi buna "fresh market" ya da "agro market" de deniyor. Sadece "fresh bazaar" adını takanlar da var.
BİTKİDEN BALIK VE ETE KADAR...
Satılan ürünler meyve ve sebzeyle sınırlı değil. Örneğin, Los Angeles'taki bu işin ilk örneğini yapan kuruluşun harika bir "toptan bölümü" bulunuyor. Buradan daha çok arabasıyla gelip haftalık doğal sebze meyve almak isteyen tüketiciler, toplu tüketim noktaları ve restoranlar yararlanıyor.
Tüm meyve sebze ürünlerine "orijin sertifikası" dediğimiz belgeler konuyor. Yetiştiği yer ve içerdiği kimyasallar belirtilmiş. Besin değerlerini gösteren tablolar da var. Eğer ürün "organik" ise ayrıca özel renkli açıklamalar bulunuyor.
Asıl ağırlığı teşkil eden meyve ve sebze yanında "deniz ürünleri" ve "balık reyonları"nın bulunması ilginç. Dünyanın çeşitli noktalarından avlanmış balıklar ve deniz mahsulleri gerekli açıklamalar ve tazelik göstergeleriyle satılıyor.

Ayrıca özenle organik koşullarda yetiştirilmiş çiftlik balıkları da büyük ilgi görüyor. Soslar, reçeller, meyve sebze dondurmaları değişik bölümler halinde. Restoranı da içeren "özel kasap departmanı" en sağlıklı hizmetle hemen dikkat çekiyor.

FIRIN VE PASTACILIK ÜRÜNLERİ DE VAR
Tüm bunların dışında daha çok geleneksel usulü temsil eden ekmek ve fırıncılık ürünlerini satan şık köşeler de kurulmuş. Keza tatlıcı, kuruyemişçi ve fastfood bölümleri müşterileri renkli bir dünyaya götürüyor. Fakat en çok ilgi gören bölümlerin başında "şarküteri" ve "peynir reyonları" yer alıyor. Bir anlamda pakete girmeyen, "proses edilmemiş", kırsal özelliği aynen korunmuş ürünlere daha çok yer veriliyor.
Orijinal "farmers market" bugün çeşitli restoran ve sıra dışı mağazaları bünyesine almasına rağmen geleneksel "kırsal özelliğini" korumasıyla ünlü.
Artık genel bir tanım haline gelen "farmers market" ifadesini özüne sadık kalarak işletenlerin sayısı günümüzde hiç de az değil. Başta Amerika olmak üzere Avustralya, Kanada ve İngiltere'de özgün örneklerini görmek mümkün.

Hemen hepsinin ortak karakteri modern mimarileriyle tüketicilere sebze, meyve ve çiftlik ürünlerini doğal şekilleriyle sunmak...

İŞLETMEDE ESTETİK VE MODERNİZM ESAS
"Sezonsal ürünleri" ayrı reyonlarda satmak ve "sağlık bitkilerini" özel sunumlarla görücüye çıkarmak moda olmuş. Çoğu işletme reyonları bizzat kendi işletiyor. Ancak işletme sahalarını kiraya vererek ticaret yapanlar da var. Bunlar tıpkı AVM (alışveriş merkezleri gibi) "fresh mall" diyebileceğimiz büyük mağazacılık sistemiyle çalışıyorlar.

Sadece meyve sebze işinde yoğunlaşmayı tercih edenler ise rengârenk vitray camlarla süslenmiş yüksek tavanlı kapalı mekânları tercih ediyor.
En küçük işletmelerin dahi meyve sebze dışında mutlaka "çiçek", "bahçe" ve "kiler" bölümleri var.

Markalaşanlar ve zincir haline gelenler arasında "hediyelik eşya", "hatıra objeleri" satmak ise bir gelenek haline gelmiş. Çoğu işletme kalibre edilmiş renk ve tazelik açısından neredeyse aynı tornadan çıkmış ürünleri paketleyerek satıyor. Kimi ise meyve ve sebzelerin tüketici tarafından "seçilebileceği" bölümler kurmuşlar. Burada ürünlerin tek tek seçilmesi hatta özel musluklarda yıkanarak tadılması serbest.

Temelde ürünleri "yöresel" ve "yöre dışı" olarak iki kategoride satmak esas. Ortak özellikler, her iki kategoriyi de tazelik ve fiyat açısından rekabetçi kılmak. Müşterilerin çoğunu bayanların oluşturmasına rağmen; hafta sonları "farmers marketler" birer dinlenme ve huzur yeri gibi ziyaret ediliyor, büyük ilgi görüyor.

Türkiye'de şimdilik orta büyüklükte tek örneği İstanbul'da ünlü bir AVM'nin (İstinye Park) bünyesinde faaliyet gösteriyor. Çok başarılı bir dizayna sahip. Bu yeni modanın kent merkezlerinde değişik noktalarda yeni aktivitelerle görücüye çıkacağına emin olabiliriz.

"Cash" çalışılması ve olası krizlerden etkilenmemesi ise böylesi bir girişimin en büyük avantajı.
Yenipara